Geniusz czy beztalencie?

 

Jeden z najpopularniejszych współczesnych pisarzy, urodzony w ojczyźnie mangi i anime. Jedni go kochają, inni nienawidzą i oskarżają o grafomanię. Jaka jest historia autora Kafki nad morzem?

Haruki Murakami urodził się 12 stycznia 1949 roku w Kioto. Studiował scenopisarstwo na tokijskim Uniwersytecie Waseda, później założył, wraz z żoną, klub jazzowy „Peter Cat”. Decyzję o rozpoczęciu pisania podjął w wieku 30 lat, podczas meczu baseballu.

Początki pisarstwa

Pierwszą powieść, Słuchaj pieśni wiatru, pisywał rano, przed otwarciem klubu. Sukces literacki zaskoczył przyszłego pisarza – zdobył on bowiem pierwszą nagrodę literackiego konkursu Gunzō, co zachęciło Murakamiego do kontynuowania prób. Chcąc w pełni poświęcić się pisarstwu postanowił zamknąć swój dobrze prosperujący klub, wbrew wątpliwościom znajomych. Jego kolejnymi powieściami były: Przygoda z owcą i Koniec świata i hard-boiled wonderland, po której Japończyk napisał jedną z niewielu realistycznych opowieści w swoim dorobku – Norwegian wood. To tej powieści Murakami zawdzięcza międzynarodową sławę.

Dalsza kariera

Murakami zaznał blasków i cieni popularności. Te drugie skłoniły go do podjęcia decyzji o opuszczeniu ojczyzny. Zamieszkał wówczas w Stanach Zjednoczonych. Po czteroletniej emigracji wrócił jednak do kraju. Japonia stała się wówczas ofiarą dwóch tragedii – trzęsienia ziemi w Kobe i zamachu terrorystycznego, dokonanego przez sektę Najwyższej Prawdy w tokijskim metrze. Będą w Stanach Zjednoczonych Murakami pracował na Uniwersytecie Princeton, a od 1993 roku na Uniwersytecie Williama. W tym czasie wciąż jednak tworzył. Powstały wówczas Na południe od granicy, na zachód od słońca oraz Kronika ptaka nakręcacza – przez wielu, w tym krytyków Piotra Koftę czy Joannę Bator, uważana za najwybitniejszą powieść w dorobku autora.

Nadmiar słów?

Co wyróżnia styl Harukiego Murakamiego? Wspominany już Kofta pisał, że są to: „gładkie przejścia od realizmu do oniryzmu i fantastyki, gry z podświadomością i zachodnią popkulturą, niepokojąca symbolika, a przede wszystkim bohater – wyobcowany szary człowiek bez właściwości, kolekcjoner porażek przyczajony na marginesie kolektywnego społeczeństwa”.

Język powieści tworzonych przez Murakamiego jest bardzo prosty. Przy okazji pierwszych prób pisarskie Japończyk pisał w języku angielskim, następnie zaś tłumaczył swoje powieści na japoński. Owa Praktyka wynikała z tego, że –jak mówił w wywiadach – język ojczysty przeraża go bogactwem słów. W ten sposób narodził się wyjątkowy socjolekt pisarza, o którym polska laureatka Nagrody Nike, Joanna Bator, pisze, że „jest niczym manga bez obrazków napisana językiem zrozumiałym dla każdego, kto umie czytać”.

Kosmpolityczny pisarz

Krytycy o stylu autora mówią, że jest: „popkulturową pulpą i kiczem”. Noblista Kenzaburō Ōe stwierdził, że autor Kroniki ptaka nakręcacza używa japońskiego, który „nie jest prawdziwie japoński”. Również pod względem treści twórczość pisarza jest wyjątkowo „niejapońska”. Nie ma bowiem u Murakamiego tego, co zwykle kojarzy się z Japonią – specyficznych rytuałów, mistycyzmu, ceremonii np. parzenia herbaty, pokazów sztuk walki czy filozofii Dalekiego Wschodu. Nawet mentalność wyzwolonych seksualnie bohaterów jego powieści wydaje się niezbyt japońska. Pisarz często również wprost nawiązuje do światowego kanonu – zarówno w kwestii literatury (Francis Scott Fitzgerald, Fiodor Dostojewski, Franz Kafka, Jerome David Salinger), jak i muzyki (The Beatles, Pet Shop Boys).

Przemyślenia autora

Jaki powinien być pisarz według Japończyka? Pisarze, zdaniem Murakamiego powinien dążyć do oryginalności – wypracować charakterystyczny, łatwo rozpoznawalny styl. „Dla prawdziwego pisarza ważniejsze od nagród literackich powinno być poczucie, że to, co tworzy, ma znaczenie, i że są czytelnicy, którzy to znaczenie zdołają właściwie ocenić”. Trzeba dużo czytać, obserwować otoczenie, pisać to, co się czuje. Zdaniem autora
ważne jest empiryczne doświadczanie rzeczywistości, a w karierze pisarza niezbędna dobra kondycja fizyczna i wytrwałość.